Josel BIRSTEIN – Bulevardi “Herzl” një ditë me shi

Josel BIRSTEIN

Bulevardi “Herzl” një ditë me shi

[Botuar në: Mehr licht!. – Nr. 29, nëntor, 2006, fq. 102 – 103.]

41139471851_5f27eed553_b

Ky tregim bën fjalë për dy pika shiu gjatë një dite dimri në autobusin numër 20. Por, më parë duhet bërë një pyetje: ku hyn më parë Shabati në Jerusalem? Përgjigja është: në autobusin e fundit vezak.

Shoferi është qeros dhe unë, pasagjeri i tij i vetëm, jam ulur në ndenjësen e parë pas tij, kurse të gjitha ndenjëset e zbrazëta pas nesh janë plot me Shabatin. Edhe koka ime qerose pasqyrohet, gjithashtu, në pasqyrën që ndodhet përmbi shoferin. Ai ndalet përpara semaforit të kuq në Bulevardin “Herzl”. Në të djathtë ndodhet muri që rrethon varrezën e ushtarëve, në të majtë ndodhet një makinë policie me atë dritën e saj blu që regëtin. Jashtë bie shi me gjyma. Nga xhami i përparmë i autobusit shfaqet një peizazh kërcënues. Vetëtima çan mjedisin bojëgri. Një gjëmim bubullime i mbetur pas është gati të shpërthejë nga çasti në çast. Fshirëset e xhamave lëvizin pa pushim sa para prapa. Shiu kërcet në shpinë të autobusit, kurse nga përjashta, një burrë mjekrosh me një kapele të zezë me strehë të gjera troket në derën e përparme me dorën e mbledhur grusht.

Sytë e mi ndeshin ata të shoferit në pasqyrën mbi të dhe dy kokat tona qerose, që i ngjajnë njëra-tjetrës, janë në një mendje për punën e burrit përjashta: ai s’ka për të hyrë, dera s’ka për t’u hapur për të.

Bubullima vjen e shkon. Shiu vazhdon të bjerë. Mjedisi gri duket fort kërcënues përmes dritares. Drita blu në mbi makinën e policisë vazhdimisht shkreptin shenjën e saj lajmëruese. E fundit gjë që i duhet tani shoferit është një gjobë në Shabat pse shpërfilli policinë dhe hapi derën kur semafori ishte i kuq.

Kjo skenë më flakëriu në mendje si shkopi magjik një ditë vere, teksa hipa një autobus me numrin 20 dhe që kishte të njëjtin shofer. Kur nxora biletën time mujore, ai më hodhi një vështrim të ngutur dhe përsëriti të njëjtën lëvizje që kishte bërë atë mbrëmje Shabati me shi: shkoi dorën përgjatë gjithë kubesë së kokës së tij qerose nga veshi në vesh – vetëm se kësaj radhe ajo ishte e thatë.

U ula në ndenjësen e parë pas tij, i gatshëm për të shkëmbyer ndonjë fjalë me të, ose, të paktën, për të takuar sytë në pasqyrën sipër tij. Kisha kureshtjen të dija se ç’mendonte atë çast gjatë rrebeshit para semaforit, kur makina e policisë ndodhej në të majtë dhe burri i qullur përjashta derës së lagur, që nuk kishte për t’u hapur për të.

Në të vërtetë, dera u hap dhe burri hyri brenda. Sa ishte jashtë ai dukej i vogël, por kur hyri brenda, u duk se ishte goxha i gjatë dhe kapela me strehën e përparme pak të varur gati i prekte tavanin. Ai zgjati biletën për t’u shënuar. Kur shoferi u ul për të marrë shënjuesin, burri u përkul përpara dhe tha: “Faleminderit, zotëri, që e hapët derën”, dhe një pikë e madhe shiu që varej nga streha e kapelës së tij ra në kokën qerose të shoferit. Duke i kthyer biletën e shënuar, shoferi i bëri shenjë me dorë të vazhdonte pas në “dhomën e pritjes”. I mbajti sytë qepur pas dritave të semaforit dhe pika e shiut, që reflektohej në pasqyrë, shkau për nga veshi i tij i djathtë.

Edhe kësaj mesvere, po ashtu, nuk arrita të shkëmbeja asnjë fjalë të vetme me shoferin, as sytë nuk na u takuan në pasqyrë. Por autobusi ishte plot me pasagjerë dhe rruga e bllokuar nga trafiku i shumtë.

Burri i bërë qull nga shiu iu bind shoferit dhe eci drejt thellësive të autobusit të zbrazët, të mbushur me Shabat. Papritur, burri u ndal, sikur të ishte përsëri duke ndenjur përpara derës së mbyllur të autobusit; pastaj u rrotullua dhe u kthye andej nga kishte ardhur. Teksa shoferi ishte vaisur për të vënë shenjuesin e biletave në vendin e vet, burri me kapelën strehëgjerë u përkul sipër tij dhe i tha: “Zotëri, edhe sikur të mos ma kishit hapur derën, do t’ju isha po kaq mirënjohës”.

Një pikë e dytë shiu që po varej nga streha e kapelës së tij, zuri vend në kokën qerose të shoferit dhe u pasqyrua në pasqyrë, po kësaj here u rrokullis në një drejtim tjetër.

Dritat e semaforit u shkëmbyen dhe autobusi hovi përpara. Makina e policisë shpejtoi para nesh, muri i varrezës ushtarake u zhduk pas, dhe pika e dytë e shiut zuri të shkiste poshtë veshit të djathtë të shoferit.

Shqipëroi nga anglishtja: Sokol Çunga

(© i përkthimit: Sokol Çunga)

Josel Birstein u lind në Poloni më 1920. Në moshën shtatë vjeçare u largua nga shtëpia dhe mori rrugën për në Australi. Gjatë Luftës së Dytë Botërore shërbeu në ushtrinë australiane dhe më 1950 imigroi në Izrael. Për disa vite ishte anëtar i kibucit Gvat, ku punoi si bari. Më vonë u shpërngul për në qytetin Kiryat Tivon dhe filloi punë në një bankë lokale. Mandej u rivendos në Jerusalem, ku punoi në arkivin e Universitetit Hebre. Birstein-i shkroi në hebraisht dhe në jidish, njëkohësisht. Katër nga romanet dhe shtatë përmbledhje me trigime janë botuar në hebraisht, dhe libra të tij janë përkthyer në gjermanisht, italisht dhe gjuhën kineze. Birstein-i ndërroi jetë në Jerusalem në dhjetor të vitit 2003.

Marios Hakas – Bideja

Marios Hakas

Bideja

Kemi ngrënë veten me dhëmbë pa e marrë vesh përse. Ajo banjoja luksoze, me kalin e detit si shqyt nëpër pllaka, rosa me rosakët që i vijnë rrotull, mjellmat dhe peshqit e Parrizit, lavamani, pllaka e dushit, vaska, bideja, parabideja, të gjitha vezulluese, e kanë bërë punën e tyre tinëz, na kanë brejtur nga brenda si termite, si tenja drurin, dhe tani ndjehemi bosh.

Më kujtohet kur erdha për herë të parë nga provinca në Athinë dhe mora me qira një dhomë pa banjë. Sigurisht, kishim një hale provizore në oborr, por për të shkuar atje duhej të zbrisja, në mes të territ, nëpër një shkallë druri që krakëllinte dhe çonte dynjanë më këmbë. Një mbrëmje me shi, kur më preu keq, i kreva nevojat mbi një gazetë dhe, si e paketova mirë e bukur, madje edhe kordele me fjongo i vura, e lashë në mes të rrugës tek shkoja në mëngjes për në punë. Do ta mbani mend, me siguri, sa shpesh hasnit nëpër rrugë nga këto lloj pakosh dikur. Ca njerëz edhe u binin me shkelm, për të zbuluar përmbajtjen. Thonë se dikush çoi një nga këto pako në rajonin e policisë, pa e hapur, dhe kërkonte shpërblimin që i takonte. Ja, një pako të atillë bëra dikur edhe unë, e më vjen për të qeshur edhe sot, pas gjithë këtyre viteve.

Ato vite isha njeri që e merrja jetën me qejf, kisha fare pak nevoja. Rruhesha vetëm dy herë në javë, sa herë kisha takim në kodrinë me një vajzë që gjithnjë ngutej të kthehej në shtëpi. Herë pas here nuk vinte fare, dhe kishte një vëlla të rreptë, me mendësi siciliani. U martova me të. Ç’të bëja? Më mirë kështu, se të hante përdaf sa herë vonohej. Nga ana tjetër, ky është misioni i njeriut në jetë, apo, të paktën, kështu thonë. Sidoqoftë, si ashtu, si kështu, m’u kopsit mirë puna, se ka, në këtë mes, dhe një të mirë, është një lloj sigurie dhe martesa. Këmishë të hekurosura, dikur në fillim, ndërresa të pastra, këpucë të lustruara, krrëk, kur thonë.

Kishte shtëpi të vetën ime shoqe, një dhomë vetëm, por me oborr të madh dhe, dalë nga dalë, me ca kursime, ndërtuam një kuzhinë dhe ca dhoma të tjera. Në përgjithësi, bëmë përpjetë. Blemë frigorifer, lavatriçe, jeta bëhej gjithnjë dhe më e rehatshme.

Vetëm me banjën u vonuam ca. Në fund të oborrit, në një barangë, kishim një banjë allaturka, që çdo mëngjes më bënte të ulesha në bisht, ushtrim i mirë ky, meqë nuk e kisha zakon të merresha me gjimnastikë. Brenda në barangë ishte dhe një muslluk, që e mbushja çdo mëngjes, dhe lahesha. Banjë bëja në govatë. Çdo të shtunë më darkë fillonte axheleja. Ime shoqe më fuste në govatë dhe më fërkonte, deri sa më rripte. Nejse.

Progresi vazhdonte. Isha ndihmës llogaritar dhe ende shlyeja borxhet e dhomës së gjumit, një mobilie e rëndë me komodina që kishin një abazhur të vogël përmbi, bojëqielli imi, rozë i zonjës. Më vonë u bëra llogaritar, kohë në të cilën blemë me këste një truall të vogël. Mbollëm edhe dy-tre pemë, të cilat, në fillim, meqë këmbëngulte ime shoqe, shkonim t’i ujisnim çdo të diel. Më vonë pemët u thanë, punët na u shtuan, isha bërë kryellogaritar, rroga e majme dhe, pas ca vitesh, shtëpia u kompletua, përveç banjës. Mbeti si kurorëzim i një përpjekjeje njëzetvjeçare.

“Do t’i vijë radha edhe banjës”, i thosha sime shoqeje që gjithmonë grindej, ankohej, se mos vinte njeri për vizitë, se mos ka nevojë të shkojë në banjë, dhe sime shoqeje i bie hunda. Në fund të fundit, ç’punë e madhe mund të ishte banja, këtu ku kemi arritur? Bishti i gomares. Ashtu sikundër përpiqemi me ç’do kusht t’i bëjmë me sa më shumë merak ato gjëra që bëhen një herë në jetë, kështu dhe në rastin e banjës mora të gjitha masat që të dilte gjë e bukur: vura pllaka shumë të shtrenjta që krijonin një kompleks të çuditshëm me pamje të ndryshme, në mënyrë që të këndellesha në atë vend, vura të gjitha pjesët hidro-sanitare dhe, sigurisht, bide.

Pjesët e tjera nuk më prishnin punë. Të bëhet si të bëhet, janë të nevojshme, thashë dhe, në këtë moshë që jemi, na takon të shijomë ca rehatllëk. Vetëm bideja m’u mërzit, e për faj të saj, edhe të tjerat. Bideja. Sepse, meqë vuaj nga kapsllëku, tek rrija dhe e vështroja para meje për goxha kohë, m’u duk sikur më tallte me atë fytyrë stërgjatëshe, një sy blu, një sy i kuq, të dy në formë trekëndëshi dhe të dalë mbi ballë, si sy bretkose, me gojën gjiriz, që përpinte gjithçka me një gurgullimë të beftë tek mbaronte uji, thua se mërmëriste: E sheh ku të katandisa? Të kujtohet kur erdhe për herë të parë nga fshati, ç’kapedan me yll në ballë që ishe? Ç’të zuri kështu, o i gjorë, ke një jetë që ndërton këtë shtëpi? Unë jam trofeu i njëzet viteve punë. Që të lahesh nga poshtë. E sheh ku të solla?

Njëzet vite, kokërr më kokërr, kisha hyrë në zgjedhë me dëshirën time (kjo është më e keqja), që të përfundoj këtu, para një rreshti me sende, sipas meje, të padobishme, apo, edhe në janë të dobishme, që i marrtë plumbi, s’kanë aq vlerë sa ajo që quhet jetë dhe rini. Vitet më të bukur i çova dëm tek mbaja, si milingona, gjithë sendet që ka në këtë shtëpi, për të bërë, më në fund, këtë bide, që më përpiu me grykën e gjirizit të vet njëzet vite, dhe tani mbeta si limon i shtrydhur, me fytyrë të varur e të thatë. Për një bide.

Duke menduar këto, shtypa galixhanin dhe iu afrova dritares, të merrja ajër, të dëgjoja tingullin e qytetit. Kudo dëgjohej një zhurmë e çuditshme. Nuk ishte zhurma e njohur e makinave. Ishte tjetërlloj: një pllaquritje e vazhdueshme mbulonte çdo tingull tjetër. Mbajta vesh, dhe kuptova. E gjithë gropa e Atikës ishte kthyer në një bide gjigante, ishim ulur të gjithë mbi të, laheshim, laheshim e laheshim, ndërkohë që qindra mijëra galixhanë, duke derdhur katarakte uji, përshëndesnin progresin tonë.

 

Shqipëroi: Sokol Çunga

(© i shqipërimit: Sokol Çunga)

[Μάριος Χάκκας, Άπαντα, Κέδρος, Αθήνα 1978, σ. 259-263].