Andonis Samaraqis – Një natë

Antonis Samaraqis

NJË NATË*

Tregim

 

Daktilografistja e vuri re e para.

– Dëborë! Dëborë! – thirri.

Në çast, la mënjanë, gjysëm të shkruar, dokumentin “tepër urgjent” që kishte në makinë dhe vrapoi tek dritarja. Hapi të dyja kanatat dhe zgjati dorën për të kapur dëborën.

Edhe të tjerët e lanë punën dhe shkuan përpara dritares. Kështu, tani atje ishin tre burra e dy vajza, domethënë i gjithë personeli i zyrës, përveç atij, që s’lëvizi nga karrigia e tij në qoshe.

U budallallepsën pas dëborës që binte gjithnjë e më e dendur. Ishte dëbora e parë.

– Deri në darkë do të shtrojë mirë, – tha protokollisti qafëtrashë.

– Nuk thua deri në mesditë, – tha një tjetër. – Tani është nëntë e gjysmë.

Vetëm ai s’ishte bashkuar me ta. Vështroi për pak dëborën që binte, ndezi një cigare dhe u kërrus sërish mbi dokumente.

Por daktilografistja s’e la të qetë. Shkoi e qëndroi përpara tij.

– Ejani dhe ju të shihni dëborën – i tha. – S’e kuptoj, ç’njeri jeni! Unë e di ç’ju ndodh: ju pëlqen vetmia!

E mori nga dora dhe e çoi tek dritarja. Tani ishte me të tjerët. Papritmas, dera e zyrës u hap dhe u duk koka tullace e portierit.

– Përgjegjësi! – thirri.

U lëshuan të gjithë për në vendet e tyre. Madje, bënë sikur ishin të zhytur në punë. Protokollisti kishte bërë një top dëbore. Në ngutje e sipër e mori me vete. Ngaqë s’dinte ç’ta bënte, e futi në xhep e dëbora zuri të shkrinte ngadalë.

 

Më tetë u largua nga zyra dhe doli në rrugët me dëborë. Vërtetë, deri në mesditë dëbora kishte shtruar mirë. Pasdite, pushoi.

Tani qyteti ishte ndryshe.

Që nga mëngjesi, kur daktilografistja i kishte thënë: “Unë e di ç’ ju ndodh: ju pëlqen vetmia”, kishte një turbullirë brenda tij. Vajza kishte prekur pikën e tij të dobët.

Pas orarit të pasdites mendoi ta ftonte të uleshin diku. Donte t’i fliste.

Kur po ikte, e ndali tek shkallët.

– Keni një fije peri, që ju varet në pallto, – i tha.

Nuk mundi t’i thoshte se donte të fliste me të.

Tani, i vetëm nëpër natë, çapitej pa drejtim. Kaloi nga bulevardi, ku lëvizja ishte e madhe dhe reklamat me drita shumëngjyrëshe bënin kontrast me dëborën rreth tyre.

Hyri në mes të turmës që lëvizte zhurmshëm.

Ndjente vetmi. Edhe në mëngjes, edhe kur rrinte në qoshen e tij, edhe kur daktilografistja e çoi përpara dritares bashkë me të tjerët, po aq i vetmuar ndjehej.

Vetminë e kishte thellë brenda vetes.

Sigurisht, e dinte se të tjerët e konsideronin të çuditshëm, të mbyllur në vetvete, njeri që i pëlqen vetmia, siç i tha daktilografistja. Këto gjëra ia kishin thënë dhe herë të tjera. Por, fjalët e vajzës e tronditën. S’dinte ta shpjegonte pse i kishin krijuar atë ndjenjë të veçantë. Por, megjthëse atë ditë u mundua shumë dhe donte t’i fliste, çastin e fundit ndryshoi mendje dhe i tha se kishte një fije peri në pallto. Kjo nuk i ndodhte për herë të parë, kishte ngjarë dhe herë të tjera çastin e fundit kur donte t’i hapte zemrën dikujt.

Koha kalonte dhe ai vazhdonte të sorollatej.

Sikur të mundte t’i fliste! Sikur të mundte të fliste me një njeri çfarëdo! T’i hapte zemrën! T’i thoshte ç’ndodhte me të!

– Unë di ç’ ju ndodh: ju pëlqen vetmia!

Edhe ajo, si shumë të tjerë që kishin menduar të njëjtën gjë, ishte gabuar. Jo se i pëlqente vetmia. Gati–gati, vetminë e urrente! Donte të ishte mes njerëzve, përkrah tyre, të përkulej përpara vuajtjeve të tyre, të jepte diçka nga vetja për të munduarit e kohës së tij. Por kishte diçka që e pengonte.

Sigurisht, nëse do t’i hapte zemrën dikujt, s’do mundte t’i rendiste gjithë sa do t’i thoshte. Kishte konfuzion përbrenda. Kjo ishte e natyrshme, pasi kishte parë jetën përreth tij, kishte parë botën. Dhe konfuzioni i botës iu transmetua dhe atij. Mos, vallë, jeta jonë, bota jonë, në këto vite të pasluftës së Dytë Botërore, nuk ndodhet në konfuzion?

E kishte vrarë mendjen shumë për jetën. Kërkonte të shihte të vërtetën. Fytyrën e vërtetë të jetës. Dhe e pa! Por, atëherë zbuloi se kishte mbetur i vetëm. Kishte hyrë në territorin e një vetmie të brendshme. Donte të dilte nga vetmia e tij, e urrente. Mendonte: “Në kohën që jetojmë, nuk kemi të drejtë të rrimë vetëm. Njerëzit na presin, na kërkojnë! Dhe, nëse nuk mundemi t’i bëjmë të lumtur, mundemi t’u hapim zemrën dhe t’u themi se kjo jetë nuk na lë të prehemi, t’u themi se u jemi pranë, pjesëtarë, edhe ne, të vuajtjes së përbashkët”.

Ora duhej të ishte nja njëmbëdhjetë kur hyri në një bar. Një bar i ndriçuar keq, i ngushtë e i gjatë, i lagësht. Në mure kishte ca reklama të vjetra pijesh, të dala boje. Porositi konjak. Ndezi një cigare dhe u mundua të mendonte ndonjë gjë tjetër. E pamundur! Të njëjtat mendime i silleshin nëpër kokë. Edhe atë natë ishte rob i tyre, ashtu si një sërë netësh këto kohët e fundit.

Në bar kishte qetësi. Pak klientë. Porositi një konjak tjetër.

Kur iku, mesnata kishte kaluar.

Nuk mori për në shtëpi. Vazhdoi të sorollatej në rrugët me dëborë. Dalëngadalë u largua nga qendra dhe hyri në ca lagje të tjera.

Kishte vrarë mendjen për jetën. Ishte përkulur mbi jetën sikur të qe përkulur mbi një humnerë të thellë dhe atëherë pa gjëra të tmerrshme. Më pas, s’mundi të fliste, zëri i kishte ngrirë.

“Kurrë ndonjëherë, – mendoi, – çatitë e shtëpive s’kanë qenë kaq pranë njëra-tjetrës sa ç’janë sot e, megjithatë, zemrat tona kurrë s’kanë qenë ndonjëherë kaq larg njëra-tjetrës sa sot”. Vetmia që ndjente nuk ishte thjesht një rast vetjak. E ndiente se vetmia është fati i njeriut të sotëm. Kurrë ndonjëherë si sot, vetmia e njeriut përpara njeriut nuk ka qenë kaq e thellë!

 

Ndodhej në zonën industriale. Atje mbretëronin hapësirat e fabrikave. Përreth, shkreti. Më poshtë ishin lagjet e punëtorëve.

Pyetjet, shqetësimet, ankthi, i shtypnin kraharorin . . . Ah, sikur të mundte ta hapte zemrën!

Kishte një valë në kraharor. E shtypte. Donte të dilte.

Duke kaluar në qoshen e një fabrike, në të majtë të tij, pranë murit, pa një hije. Ndaloi menjëherë. I hyri frika. Atje, ca metra më tutje, ishte një njeri me kapele republikë në kokë, i palëvizshëm, që e shikonte. Nata ishte e errët. E shkretë. Por, frika e mbajti vetëm ca sekonda. Shkoi pranë të panjohurit që, si dhe ai, në mes të natës, ishte krejt i vetëm. E ndjeu pranë, shumë pranë, vala në kraharor e shtypte, e shtypte, shpërtheu përbrenda tij, në fund u çlirua dhe ia hapi zemrën atij të panjohuri, që kushedi cilat duar fëminore e kishin vënë atje; ia hapi zemrën atij njeriu dëbore.

Shqipëroi: Sokol Çunga

*Botuar në revistën “Ars”, Nr. 15, 28 mars, 2004, f. 34.

Krishtlindjet e Gretës – Kostas Varnalis

Kostas Varnalis

KRISHTLINDJET E GRETËS*

Greta Bel (Theodhora Theodhoropulu), kur doli nga burgu atë vigjilje Krishtlindjesh, e gjeti Athinën siç e kishte lënë pesë vite më parë, mbytur nga uji, balta dhe erërat.

Greta Bel ishte “yll i teatrit”, po një “yll” i tillë që verbonte dhe diellin. Artiste dhe vepër arti, njëkohësisht! E bukur, e shkathët, e zgjuar, e kudondodhur, zemërake, egoiste dhe e vendosur. Dhe, mbi të gjitha, ishte hakmarrëse e egër. Ishte e gatshme t’i nxirrte sytë asaj që do të përpiqej t’i merrte parësinë e të qenit e re, e bukur, parësinë në art dhe në zgjuarsi. Qëkur ishte gjashtëmbëdhjetë vjeçe kofshët e saj, dekolteja, lakoret e trupit, spërdredhjet, paturpësia dhe kontraaltoja e bënë të shkëlqente në skenë (në skenat e Athinës, jo të provincave). Më shumë njerëz mblidhnin netët e Gretës, sesa çezmat e lagjeve ndaj të gdhirë.

Vitet shkonin triumfalisht, po ajo, as që kishte ndërmend të shkonte. Gjithmonë dukej më e re, me më shumë mjeshtëri, por dhe më e urtë. Shumë “të goditur” prej saj e kërkonin për martesë. Por, Greta nuk ngutej. S’donte zhinxhirë. Nuk mori asnjërin prej atyre që e donin, veç atë që s’e donte, që të mos e merrte “tjetra”, rivalja e saj në teatër dhe dashuri, ajo, lavirja!… Kështu, e kandisi të thotë “po” një të dielë kur edhe ajo, edhe ai ishin të dehur.

Ai, Tapa, që rrinte gjithmonë tapë, u shtrua shpejt. Me mjeshtërinë e saj dhe me zellin e tij, ajo e bëri ta dashuronte… Dhe kaloi tetëmbëdhjetë vite të qeshur dhe të lumtur, sepse që të dy ishin të vendosur të plakeshin së bashku dhe të silleshin si njerëz seriozë. Kishin dhe një vajzë, gjashtëmbëdhjetë vjeçe tashmë, Afërditën, që i ngjante së ëmës dhe, madje, e kalonte në art dhe në jetë; që trembëdhjetë vjeçe vajzë s’i kishte mbetur gjë për të mësuar. Dhe, të parat njohje me jetën ishin “miqtë” e nënës së saj. Duke qenë këngëtare dhe kërcimtare në të njëjtin teatër me të ëmën, që herët zuri t’ia kalonte. Kurse e ëma thoshte: “Është vetëm fillimi!”

Gjatë kësaj kohe, i shoqi kishte hyrë në rininë e dytë. Ndërsa ajo s’tundej nga e para. Që të dy ishin shëndoshur. Tapa “u rikthye” në kraharorin e rinisë së parë. Zuri të pijë sërish, të mos hajë në shtëpi, të gdhihet jashtë. Vallë, vetëm me miq?

Greta, e rrahur nga jeta, nuk e humbi toruan. Të shoqit i kishte ndezur me të bijën e “tjetrës”. Gretës s’i shpëtonte asgjë nga ato që ndodhnin dhe nga ato që do të ndodhnin, s’kishte “të shkuara, të harruara”! Sapo pa se ç’ndodhte, u bë bishë, më bishë nga ç’ishte. Gjëja e parë që mendoi ishte të hakmerrej me të njëjtën mënyrë. T’i rregullonte fitilat me burrin e “tjetrës”. Po, ai kishte vite që prehej në paqe. Me të birin? Po s’kishte djalë. Atëherë i mbetej të rimerrte pas të shoqin, ta tërhiqte zvarrë nga jaka si tradhëtar.

– Ulu aty, fundërrinë! – i tha një ditë. – Të dhashë rininë, bukurinë dhe mjeshtërinë time, që s’i kishte asnjë në këtë botë. Kupton? Tani vendos: ose… ose…

– Ku e ke fjalën?

– Ose vër mend, ose do të t’i vë unë, këtu e kam fjalën!

– Dëgjo këtu! Të dhashë një flori vajzë. Merru me të, mua më lër rehat…

– Të të lë rehat tek vështron vajzat e të tjerëve?! S’më njeh mirë.

– Fjalë rrugësh janë…

– Po s’vure mend, do të bëhem dhe unë e rrugës!

– Tani?! – iu përgjigj me tallje i shoqi.

– Domethënë?! Pa shpjegohu, (dhe goja i shkumëzonte)!

– Tani u plake!

Kaq ishte! S’kishte çnderim më të madh për Gretën! Nxorri nga çanta pistoletën dhe e shtriu përdhe…

– Që ta marrësh vesh se s’jam plakur!

Kur doli nga burgu, brenda dhe jashtë saj asgjë s’kishte ndryshuar. Kishte ndenjur pak në burgun “Averof” (“vrasje pa paramendim”). Kështu, s’pati kohë të ndryshone.

– Do të rifilloj jetën, – tha.

S’donte të shkonte në shtëpi, që të mos takohej me të bijën, megjithëse ajo udhëtonte me trupën e teatrit nga një provincë në tjetrën. Por e dinte se e bija do ta urrente të ëmën si vrasëse të babait, ashtu siç dhe e ëma urrente të bijën, si vajzën e burrit. Por, më shumë nga të gjitha, urrente dhe i trembej shtëpisë së saj. I dukej sikur muret do t’i thërrisnin pa pushim fjalët e urryera: “U plake!” Kështu, ngarkoi plaçkat në një taksi dhe mori për nga një hotel në sheshin Omonia.

– Një dhomë, në katin e pestë (që ta shikonte botën nga sipër).

Në fillim bëri një banjë të nxehtë. Pastaj u lye, veshi zhartierën e zezë dhe mori për nga floktorja. Leu flokët dhe i bëri permanent, leu me manikyr thonjtë e bukur, i bëri masazh ballit dhe, kur doli jashtë, gjithë bota ndalej të shihte ecjen e saj lëkundëse dhe të derdhur.

– A nuk të thashë?, – thoshte me vete.

 

Shkoi të takonte drejtorin e dikurshëm të trupës teatrore.

– Ah, mirë se erdhe! Je e njëjta dhe e pandryshuar, domethënë, më e mirë nga ç’ishe! Fatkeqësisht, tani për tani, personeli i trupës është i plotësuar.

Shkoi të takonte kolegët e saj të vjetër nëpër kafene. Të gjithë e përshëndesnin me entuziazëm të shtirë.

– Mos u mërzit, është fillimi. Me kohë do të rregullohet çdo gjë.

Por, as ditën tjetër, as të pastajmen, s’u rregullua gjë. Askush s’e donte dhe, kush mundej, i bënte bisht.

– Pse, – thoshte përbrenda. – Më kanë zili! Jam më e mirë se ata! Ma kanë frikën! Por do të gjej punë, dhe atëherë do t’i përbuz!

 

Në vigjilje të Krishtlindjeve, u mbyll në dhomën e saj. Ndezi të gjitha dritat dhe filloi të zhvishej përpara pasqyrës së madhe të garderobës.

– Pa të shihem njëherë mirë.

U shtriq sa mundi. Gjinjtë e saj si limonë, dukeshin të lodhur. Kofshët i ishin fryrë më shumë se ç’duhej dhe trupi i shndritshëm dukej sikur kishe hyrë në ujë. Si?!

E ngjiti fytyrën pas qelqit të pasqyrës. Flokët i kishte të dendur dhe të shkëlqyer. Qerpikët i kishte të gjatë dhe të harkuar. Vetullat, të gjata. Po këto hije, këto rrudha, ç’kërkonin anash buzëve, mes syve dhe në thëmtha?! Hodhi vështrimin përreth, e trembur se mos e pa njeri.

– Pra… u plaka! – përfundoi me dëshpërim. – Atëherë, pse e vrava tim shoq?!

U mbështoll ashtu-ashtu me robdëshambër dhe zuri të ecte lart e poshtë në dhomë. Mbaroi gjithë paketën e cigareve duke i ndezur njërën pas tjetrës, gjithë natën, derisa filluan të binin këmbanat e kishës së Shën Konstandinit, që lajmëronin meshën e festës së madhe.

Hapi dritaren dhe u përkul të shihte rrugën poshtë. Askush. Shiu binte ç’prej kaq ditësh dhe dritat, si të mbështjella me tyl, dukeshin të përgjumura. Këto këmbana i ngrinin nervat.

– Pra, u plaka? Ku të shkoj? Bëra ç’munda. Të gjithë mund t’i vras… por jo kohën!…

– Veten s’e vret dot, – iu përgjigj një zë nga thellësia e qenies së saj.

– Kjo është, – mendoi.

Dhe, duke hapur duart, u hodh jashtë dritares. Duke rënë, robdëshambri i fluturoi nga trupi. Trupi i zhveshur u përplas në baltë, mbytur në gjak.

Dy – tre kalimtarë që vraponin t’i shpëtonin shiut, as që u ndalën ta shihnin.

– Ama dhe kjo, paska gjetur ditën, – mërmëritën.

Dhe humbën në errësirë. As që pyetën cila ishte.

Ishte Greta Bel!…

 

*Botuar për herë të parë në suplementin letrar “Papirus” të gazetës Panorama, Nr. 432, 14 dhjetor, 2003, f. 21.

Shqipëroi: Sokol Çunga