SATRAPIA

nga Konstandin P. Kavafi Ç’mjerim, tek je mbrujtur për vepra të bukura dhe të mëdha ky fat i padrejtë papra kurajën dhe suksesin ta mohon; zakonet vulgare, çikërrimat dhe shpërfillja të pengojnë. Tmerr pa anë dita kur epesh (dita kur e lejon veten të epet), dhe nisesh udhës për në Susë, shkon para monarkut Artakserks, […]

Djalith’ im, Kristaq

nga Sotiris Dhimitriu

Nga kokëfortësia e mori.

Nuk e vriste mendjen shumë, po e hëngrën të tijtë.

“Po mirë, rrodhe fare? Si të futim arvaniten në shtëpi, atë të atillën, që s’lë gjë pa bërë?” Të paepura ishin, sidomos, të motrat: “Nuk hyn palo-shqiptarja në shtëpinë tonë.”

Sigurisht, më shumë se ndryshimi racor, i shqetësonte fakti që, kur hynte në furrën e tyre, sikur zbukurohej vendi.

Atje në furrë e njohu.

E fortë, e ëmbël – eh, e varfër, e këputur ishte, po dhe ai të tridhjetë e pesat i kishte kapërcyer.

Nuk gjeti familje vajza, fole gjarpërinjsh gjeti. Turinj të varur, mërmërima, i binte bretku në punë, kurse i shoqi kokëfortësinë e ktheu në shpërfillje. U rregullua. Kaq.

– Tani lëri këto “mir” dhe “mir”. Nuk është Arvanitia këtu. Hyre në shtëpi si oriz karolina. Dëgjove? Të bëmë njeri!

Kaq shumë e trembën, sa, kur ndonjëherë, i vinte në buzë prej shpirtit ndonjë fjalë e paftuar, i binte gojës fort me pëllëmbë.

Vetëm të ëmën kishte. E gjetën mënyrën motrat t’i shkëpusnin.

– Erdhe prapë, mana, – thoshin, dhe këputeshin nga të qeshurat.

Me të shoqin hasej vetëm kur e vinte përposh, me kokën që gjithmonë rrinte mbi të sajën, tek e shponte me mjekër. Mbeti shtatzënë, por gjendja po ajo. E merrte që më tre të mëngjesit në furrë. Pastaj në shtëpi, u shërbente të gjithëve. E shtiu fëmijën.

Atëherë s’dinin më ç’thoshin: “Enkas e bëri, vrroma, kush e di ç’ka bërë!” dhe: “Kur të thoshim ne!”

Diku do shfrynte dhe ai, ngriti dorën dhe i ndreqi punët. Andej rrëmbente bukën, këtej e hante trupi i saj.

Mbeti sërish shtatzënë dhe ditë e natë i lutej Perëndisë të kishte lindje të mbarë, që t’i zbuste njerëzit.

Pastroi një qoshe në zemrën e saj, banoi atje brenda, sa më larg mundej prej furrave dhe motrave. Pastroi qoshen, vuri dhe të Tërëshenjtën, që ta ndihmonte. Nuk dinte mënyrë tjetër, as kishte njeri tjetër.

E ëma i vinte rrallë, rrinte e heshtur dhe largohej shpejt.

Dikur deshi t’i fliste, por ajo ia preu:

– Mbylle, ke burrë, u ngope me bukë.

Lindi, po as zemra e saj, as e Tërëshenjta nuk ngadhënjyen mbi furrën dhe poshtërimet.

Lindi fëmijë të sëmurë. Mongoloid.

Atëherë u vulos armiqësia. Asnjë fjalë nuk këmbenin më, as ato më të thjeshtat.

Vetëm e vështronin, kush e di si, sepse ndjente trupin që i trembej dhe gjithmonë rrinte në mbrojtje.

Mbërriti nata kur do të binin bashkë, dridhej tek shtrihej ai. Nuk i tha asnjë fjalë për fëmijën, dhe i dukej sikur do ta copëtonte në mijëra copa. Çdo mbrëmje atë priste. Në fund e dëboi edhe nga shtrati i tij. U dhanë, asaj dhe fëmijës, një kthinë, dhe ndonjëherë vinte sa për t’u ndërzyer shpejt e shpejt.

Po të mos kishte pasur krijesën e sëmurë, do të ishte çmendur, do të kishte vrarë veten. Thua se e ndjente kërthiu, ndaj e shtrëngonte me forcë burri që kur ishte tri ditësh. Tek ai përqafim gjeti ngushëllim. U bënë të pandarë.

Por tmerrin, ama, e mbante brenda. Kur, më të rrallë, mbeteshin vetëm në shtëpi, i këndonte në arbërishte, atëherë gjithnjë e më shpesh zgjatej ndonjë surrat nga porta dhe e shigjetonte me sy.

Pa ç’pa, i varrosi të gjitha brenda vetes: vitet e fëmijërisë, dashurinë, shoqet. I varrosi shëtitjet, të ndenjurat në sofat, bajamet. I varrosi vështrimet e dhembshura, vështrimet e qeshura, vështrimet dhe buzët. E varrosi gjuhën

Mbeti vetëm një egërsirë e trembur që donte të birin.

Ai u rrit, por s’largohej fare prej saj. E nxirrte në rrugë të fshehta e të errëta, por i pikasnin fëmijët dhe u shkonin tufë nga pas, i godisnin me gurë dhe tallje.

Nga mesi e poshtë Kristaqi ishte i fryrë me përmasa të panatyrshme. E pagëzuan “pelë”, dhe, meqenëse belbëzonte me zë të lartë, ditë e natë dëgjonte zëra fëmijësh që e përqeshnin, ndonjëherë edhe të rriturish: “pela, pela”.

Edhe ai, tek rritej, zuri të kishte ojna dhe sjellje të çuditshme. Sa shihte vajzat, ulte pantallonat. Madje, deri dhe përqafimin që i jepte asaj e ndryshoi. Fërkonte ngjeshur organet e tij mbi trupin e saj.

Luftonte, luftonte.

Kujtonte gjithmonë mjekët së i kishin thënë, pas lindjes, se do të vdiste diku aty “pak pas adoleshencës”. E priste, herë si kërcënimin më të madh që do ta zhbënte, dhe herë me padurim, që të shpëtonte fëmija, së pari.

Vërtet, u sëmur, dhe gjithë ajo masë, “pela”, shpejt mbeti si shkarpë.

Vdiq. Sa e çuan deri në varreza, nuk nxori fjalë.

Vetëm në mendje i silleshin ngjarje, si e lindi të sëmurin, si u gëzua, nga njëra anë, për atë kodoshin që i shkatërroi jetën. I kujtohej se ndonjëherë kërkonte të vdiste, dhe i kujtohej, gjithaq, se nuk i këndoi kurrë në gjuhën e tyre, nuk ia mbushi pak shpirtin me ato që mundeshin, sa mundeshin ta mbushnin.

Në varrezë shpërtheu.

Ra mbi varr dhe qante me ligje në arbërishte, fjalë dashurie, mallkime, ninulla.

Djalith’ im, Kristaqi im, djalith’ im

lule e shtëpisë, o jetimi im, lule

u e zeza, me maskarenjtë.

Ah! hëna ime, ma shpove shpirtin të zezës!

Valë të kuqe ngjalleshin në rropullitë e saj dhe fjalët i ngjiteshin në grykë, që ta mbytnin.

Livadhe, luledele, net dhe syçka, ëndrra të rinisë, dimra të mugët, dhimbje të shkuara, diej të humbur, manushaqe dhe shira vjeshte, të ëmbël, si për ngushëllim, i bluanin të përbrendshmet pamjet e fjalët.

Brenda asaj zezone të dhimbjes, për herë të parë ndjeu, pas viteve vdekjeje dhe poshtërimi, se jetonte.

Merrte frymë thellë, dhe fillonte. Fliste e fliste. Lumë. U zbërthye trupi i saj. Përplaste pëllëmbët, herë me zemërim të pathënë, herë me gëzim të harbuar.

Zëmër, pëllumbi im, lule e shtëpisë,

u e zeza, që s’u ngopa me të puthura.

Mbeta e shkreta në mes të ujqve.

Djalith’ im, o mbrojtësi im, që më le kallogre.

Merrte baltë e gurë nga varri dhe ua hidhte motrave, botës, burrit.

Edhe ditët e mëpastajme po ashtu.

I doli krejt frika, dhe e kapluan të tjera gjëra. I gjetën anën, e mbyllën në çmendinë.

(Përktheu: Sokol Çunga)

Marrë nga: Σωτήρης Δημητρίου, Ντιάλιθ’ ἴμ, Χριστάκη, tregime, botimet Ὕψιλον, 1987.

[në kraharor bëhet lufta]

[Në kraharor bëhet lufta]


Nga Eleni Nanopoulou

Moti është i mirë
si gratë që mbajnë
shami shumëngjyrëshe
dhe dalin shëtitje
kapur për krahu nëpër pranverë

pëshpëritin ngadalë
i ndryjnë të fshehtat
në pasqyrën e vogël të çantës
siç fshehin vdekjet
dhe orgazmat

ca ditëve
bëhen sa një bulëz
rrojnë në salla pritjeje
në pritje

shkasin nga trupat e tyre
në hullinë e sternës
dhe rrënjëzohen si arë

mbështillen me garza
duke mbartur
gjak vdekjeprurës

ta thashë
në kraharor bëhet lufta
mama

po ti s’më besove

(Shqip: Sokol Çunga)

#eleninanopoulou #greekpoetryintranslation

https://www.bibliotheque.gr/article/66241

Artworks: Paolo Gioli

Federico Garcia Lorca

nga Nikos Kavadhias

Boleronë e valëvite në erë për pak,

brezin portokalli, pastaj, e tunde lart.

Më duket ishte gusht, nuk ishte ajo kohë

kur bylyk kryqtarët marshonin për larg.





S’andejmi zinin rrugë galerat e vdekjes,

flamujt ndiqnin erën, i bënin shoqëri.

Duarlidhur rri plaku, ngroh herdhet në diell,

foshnjat rrëqethen me buzët në gji.





Pikasoja i demit[1] dihaste fort e thellë,

mjalti ato kohë po mykej nëpër hoje.

Traverso[2] të kundërt morëm – drejtim për në Veri,

para shko ti – pas vijmë – mos ki droje.





Ullinjtë ngazëlleheshin shullëhur në diell,

kryqe të vegjël mbinë kopshteve përreth.

Në mësallë kur të sollën, evgjit[3], të mbështjellë,

krahët prisnin nderë, shterpë, ato net.





Cigan, o imzot, ç’stoli të ka ënda?

Sill qyrkun e Mauritanisë, atë ngjyrë purpuri.

Pas murit të Qesarianisë[4] na vunë në rresht

dhe arkën e zgjatën sa shtati i një burri.





O vajza nga Distomi[5], sillni ujë dhe uthull[6].

Mbi mushkë kaluar, i lidhur kryq për udhë

të mbramin rrugëtim merre, ec për në Kordovë

mes fushave paanë, zhuritur veç për ujë.





Përmbys vark’ e kënetës, hollake, pa karenë.

Në shpellën e ciganëve koha veglat bren.

Luzmë korbash enden mbi të shkretën arenë,

kurse në fshat natën vikasin veç shtatë qen.





Në ditëvdekjen e F. G. Lorca-s, 19 gusht të motit 2020, përfundoi përkthimin pas 10 vitesh përpjekje: Sokol Çunga

Poezia e mësipërme, kompozuar nga Thankos Mikroutsikos, kënduar nga Vasilis Papakonstandinou:

https://www.youtube.com/watch?v=30dF2Fv_GcA


[1] Bëhet fjalë për 11 punët e piktorit spanjoll Pablo Picasso, ku paraqitet një dem në pozicione të ndryshme (shënimet janë të përkthyesit).

[2] Nga italishtja traverso: kurs i detyruar i anijes në drejtim të kundërt me erën, kur deti është fort i trazuar, për të shmangur goditjen e dallgëve në brinjë.

[3] Pas botimit të përmbledhjes me poezi Romancero gitano (1928) Lorka mori nofkën “poeti cigan / evgjit”.

[4] Muri i Qesarianisë: poligon qitjeje në një lagje të Athinës, vend ekzekutimi për antinazistët gjatë LIIB. Më 1 maj 1944 nazistët pushkatuan 200 komunistë grekë në shenjë dënimi për vrasjen e një gjenerali nazist.

[5] Qytet në prefekturën e Beotisë, Greqi, ku më 10 korrik 1944 Batalioni Alpin kreu një nga masakrat më të përgjakshme në Greqi, duke ekzekutuar 228 burra, gra, pleq e fëmijë nga Distomi, dhe 600 persona në gjithë zonën. Ishte i njëjti batalion që më 6 korrik 1943 kreu masakrën e Borovës në Shqipëri duke lënë pas 107 viktima.

[6] Ripërdorim i rrëfenjës së Ungjijve, kur Krishtit në kryq i zgjasin ujë përzier me uthull.

Aristeneti – Letrat erotike

I.2. Vashat në garë për dashurinë e një djaloshi

Dje në mbrëmje po ia thosha këngës në një rrugicë të ngushtë, kur m’u afruan dy vasha buzëqeshur, me hiret e Erosit në vështrim. Vetëm në numër mbeteshin pas Hireve[1]. Dukej se vashat, krejt të pafajshme, ishin në garë mes tyre, dhe më ngjau se nuk shtireshin, kur më pyetën: “Meqenëse me këto këngët e tua të bukura shigjetat e frikshme të Erosit i ngule brenda nesh, thuana, në emër të asaj melodie të ëmbël, që mbushi dashuri veshët dhe shpirtrat tanë, thuana, për hir të cilës këndon? Sepse çdonjëra nga ne pohon se ajo është e dashura jote. Na hyri zilia dhe po grindemi për hirin tënd, shumë herë jemi kapur për flokësh mes nesh.” U thashë: “Të dyja jeni njësoj të bukura, por asnjëra prej jush s’ma ka ndezur pasionin. Shkoni, tani, o vasha, lërini ndasitë dhe reshtini debatet. Një tjetër dashuroj, për tej ajo shkoj.” Më thanë: “Asnjë vajzë tjetër më të pashme s’ka kjo mëhallë, si na thua se tjetër dashuron? Gënjeshtra po thua, pa dyshim. Betohu se pasionin s’ta ndez asnjëra prej nesh!” Qesha, atëherë, dhe u thashë: “E në mos daça, me përdhunë do të më bëni të betohem?” M’u gjegjën: “Me vështirësi gjetëm kohën e përshtatshme, zbritëm dhe të takuam, kurse ti tallesh me ne! Jo, s’të lëmë të shkosh, as shpresën e madhe që kemi s’na e mbyt dot!” Dhe, duke më thënë këto fjalë, zunë më tërhiqnin pas vetes. Kurse unë, me shumë kënaqësi, e pranova atë përdhunë. Deri këtu, kjo ngjarje është e mirë dhe e dobishme për të gjithë. Por, sa më tutje, po e përmbledh duke thënë vetëm se, si gjeta një dhomë të rastit, e përshtatshme për rrethanat, asnjërën prej vashave s’e lashë të ankohej.

I.16. Një burrë s’rrëfeu afshin q’e digjte. Pastaj, si shijoi, me gëzim një miku i shkroi.

Lambria për Filipidhin

Rashë në dashuri të parrëfyeshme, dhe n’atë qorrsokak thosha me vete: “Askush tjetër s’e di atë shigjetë që më shpoi zemrën, veç teje, që më plagose, dhe nëna jote që të ka stërvitur mirë në këto punë. Askujt s’ia rrëfej dot afshin. E natyrshme është që dashuria e fshehtë, që s’rrëfehet, më e fortë bëhet. E vërtetë është se pesha e çdo mërzie që mundon shpirtin, lehtësohet kur e rrëfejmë. Po ti, Eros, që më ke plagosur shpirtin, me të njëjtën goditje ngule shigjetën edhe tek e dashura ime, apo, ndoshta pak më butë, që dhimbja të mos ia prishë bukurinë.”

            […] menjëherë u njoftua mbërritja ime, futem brenda ta ngjatjetoj. Teksa e dashura zë kuvendon, fjalët e saj i shoqërojnë hiret, kundërmimet e parfumeve të saj dhe vështrimet e ndrojtura që çmendin krejtësisht të dashuruarin kokë e këmbë. I pashë skajet e duarve dhe të këmbëve të saj, shenja të shkëlqyera të bukurisë, pashë fytyrën e saj të bukur; ia pashë edhe gjinjtë, aq sa ishin të dukshëm. Por s’e pata guximin të rrëfeja afshin. Pëshpërita, ashtu, me zor, si nëpër buzë: “Ti pra, o Eros – se vetëm ti mundesh – bëje ta kërkojë ajo e para, të më tërheqë e të më çojë drejt shtratit”. Sa pa mbaruar mirë këto fjalë, tek i lutesha Erosit të plotfuqishëm, ai më dëgjoi dhe ma përmbushi lutjen. Ajo më mori dorën dhe zuri të më ledhatonte gishtat, duke m’i shtendosur butë nyjat e gishtërinjve. Qeshi ëmbëlsisht, dhe vështrimi i saj shpërfaqte një grua me dëshirë të zjarrtë; ai vështrim, më parë i qashtër, u bë, papritmas, dashuror. E dehur nga dëshira e dashurisë, më zuri për qafe dhe më tërhoqi nga vetja, duke më puthur gjithë epsh, saqë me vështirësi i shqita buzët prej saj, bashkë me plagët e kafshimeve që më pat lënë. Kur buzët e saj u hapën ngadalë, një frymë e erëndshme, që s’mbetej prapa parfumeve, m’u ngjit deri në shpirt. Sa për vijimin – ti, sigurisht, e di se ç’është vijimi – kuptoje vetë, i dashur mik, pa qenë nevoja të jap shpjegime të tepërta. Do të të them vetëm se u ndeshëm me njëri-tjetrin, gjithë natën, se kush nga ne të dy do të dëftente më shumë epsh! Dhe tek rrinim përqafuar, duke shkëmbyer fjalë dashurie, fjalët – nga epshi – u shuan gjysmë të mbaruara…

Aristeneti njihet si autori i pesëdhjetë letrave erotike, por mbetet i panjohur si person historik. Nga konteksti i teksteve, duket se ka jetuar në Konstandinopojë diku në shek. IV-V (pas K.). Autori mund dhe të mos jetë fare një person, mund dhe të mos quhet fare Aristenet, teksa ky emër haset vetëm në letrën e parë të dorëshkrimit prej pesëdhjetë letrash. Tekstet e emërtuara si “Letrat Erotike të Aristenetit” janë shkruar në greqishte klasike dhe ruhen në Bibliotekën Kombëtare të Vienës, në dorëshkrimin Vindobonensis philologicus graecus 310, pajisur me një hyrje të shkurtër dhe ndarë në dy libra, nga të cilët i pari përmban 28 dhe i dyti 22 letra. Janë shkruar në pergamenë dhe kopja që ruhet daton në shek. XII-XIII. Editio princeps u bë prej humanistit hungarez János Zsámboky (njohur si Johannes Sambucus, 1531-1584) dhe u shtyp në Antwerp më 1556. Letrat janë përkthyer dhe botuar në latinisht, anglisht, frëngjisht, gjermanisht, italisht dhe kanë patur jehonë të madhe mes filologëve, shkrimtarëve dhe klerikëve. Teksa rregullat e jetës, të paktën nga Antikiteti i Vonë e këtej, i ka diktuar, kryesisht, krishterimi, Aristeneti kthen sytë nga Greqia e lashtë dhe himnon dashurinë jashtëmartesore dhe kënaqësinë e së ndaluarës.

Në mos u gjettë tjetër përkthim i mëparshëm në shqip, ky i bie të jetë i pari.

Përktheu nga origjinali dhe përgatiti: © Sokol Çunga

Bibliografi:

Βερτουδάκης, Βασίλειος Π. (Εἰσαγωγή – Κείμενο – Μετάφραση – Σχόλια): Ἀρισταίνετος Ἐρωτικαὶ Ἐπιστολαὶ, Εκδόσεις Gutenberg, bot. II, 2019, fq. 80; 134-136.


[1] Hiret (Charites): janë zakonisht tre figurat mitologjike Thalia, Erinia dhe Semeli. Janë hyjnesha të hireve, bukurisë, natyrës, krijimtarisë, bujarisë dhe pjellorisë.

Demi besnik

nga Ernest Hemingway

NJË HERË E NJË KOHË ISHTE NJË DEM, i cili nuk quhej Ferdinand dhe merakosej veç për lulet. I pëlqente të ndeshej, ndaj ndeshej me të gjithë demat e moshës së vet, po edhe me ata të çdo moshe, dhe ishte kampion i ndeshjeve.

Brirët i kishte të fortë si druri, kurse fundet e tyre ishin me maja, si gjemba ferre. Në stallë, kur ndeshej, edhe lëndohej, por nuk i bëhej vonë. Muskujt e qafës i fryheshin e i çoheshin si kokla, të cilat në spanjisht i quajnë morillo, dhe morrillo-t e tij çoheshin si kodra, kur bëhej gati të ndeshej. Ishte gjithmonë gati për t’u ndeshur. Gëzofin e kishte të zi dhe vezullues, kurse sytë i kishte ngjyrë të çelët.

 Gjithçka e grishte për ndeshje, ndaj dhe ndeshej me seriozitet të skajshëm, po ashtu sikundër ca njerëz hanë, lexojnë, apo shkojnë në kishë. Çdo herë që ndeshej, ndeshej për të vrarë. Demat e tjerë nuk i trembeshin, pasi vinin prej gjaku të sojmë, dhe nuk kishin frikë. Por nuk dëshironin aspak ta provokonin. As nuk dëshironin të ndesheshin me të.

Demi nuk ishte mburravec, nuk ishte as i lig, por i pëlqente të ndeshej, po ashtu sikundër ca njerëzve u pëlqen të këndojnë, apo të bëhen mbretër dhe presidentë. Kurrë nuk mendonte për gjë tjetër. Ndeshja ishte për të detyrim, detyrë, gëzim.

Ndeshej në sheshin e gurtë, sipër në kodër. Ndeshej nën pemët e dushkut dhe në livadhet e bukura ndanë lumit. Çdo ditë ecte pesëmbëdhjetë milje nga lumi, për tek sheshi i gurtë, dhe ndeshej me çdo dem që hidhte sytë mbi të. Megjithatë, kurrë nuk ishte i zemëruar.

Kjo nuk është krejt e vërtetë, pasi brenda vetes ishte i zemëruar. Por nuk e dinte përse, pasi nuk mendonte dot. Ishte dem fisnik dhe i shijonte të ndeshej.

Pra, ç’i ndodhi demit besnik? Burri, që e kishte pronë, nëse ndonjëherë një kafshë e tillë mund të jetë pronë, e dinte se ç’dem madhështor ishte, megjithatë, shqetësohej, pasi ky dem i kushtonte shumë, sepse ndeshej me gjithë demat e tjerë. Çdonjëri nga demat vlente mbi një mijë dollarë, kurse pas ndeshjes me demin madhështor, vlente më pak se dyqind dollarë, ca herë edhe fare më pak.

Kësisoj, burri, që ishte burrë i mirë, vendosi ta ruante gjakun e këtij demi të shpërndarë në gjithë tufën, në vend që ta çonte në arenë për t’u vrarë. Ndaj e zgjodhi për ta mbarështuar.

Mirëpo, ky dem ishte dem i çuditshëm. Kur hyri për herë të parë në lëndinë, ku qenë lopët e sjella për t’u farëzuar, pa njërën që ishte e re dhe e bukur, më shtatholla, më truplidhura, më rrezëllitësja, dhe më e bukura se të gjitha. Dëshironte të rrinte vetëm me të, të tjerat s’i hynin fare në sy.

Burri, që ishte pronar i fermës, shpresonte se demi do të ndryshonte, ose do të mësonte, ose do të bëhej ndryshe nga ç’ishte. Por demi mbeti i njëjti, dashuronte atë që dashuronte dhe asnjë tjetër. Dëshironte të rrinte vetëm me të, të tjerat s’i hynin fare në sy.

Kështu që pronari i fermës e çoi, bashkë me pesë dema të tjerë, të vritej në arenë, që, të paktën, të ndeshej, ndonëse ishte dem besnik. Xhaketa e ndeshjes, të cilën kishte veshur burri që e vrau, ai që quhet matador, u bë e gjitha qull në djersë, kurse goja i qe bërë eshkë nga zori.

– Que toro mas bravo, – tha matadori, teksa i jepte shpatën mbajtësit të shpatave. Ia dha me dorezën lart, kurse tehu kullonte nga gjaku i zemrës së demit, i cili tashmë nuk sillte më ngatërresa dhe po hiqej zvarrë jashtë arenës nga katër kuaj.

– Vërtetë. Ishte një nga demat që hoqi qafe Markezi i Villamayor-it, sepse ishte dem besnik,- tha mbajtësi i shpatave.

– Ndoshta të gjithë duhet të jemi besnikë, – tha matadori.

Përktheu: Sokol Çunga

Josel BIRSTEIN – Bulevardi “Herzl” një ditë me shi

Josel BIRSTEIN

Bulevardi “Herzl” një ditë me shi

[Botuar në: Mehr licht!. – Nr. 29, nëntor, 2006, fq. 102 – 103.]

41139471851_5f27eed553_b

Ky tregim bën fjalë për dy pika shiu gjatë një dite dimri në autobusin numër 20. Por, më parë duhet bërë një pyetje: ku hyn më parë Shabati në Jerusalem? Përgjigja është: në autobusin e fundit vezak.

Shoferi është qeros dhe unë, pasagjeri i tij i vetëm, jam ulur në ndenjësen e parë pas tij, kurse të gjitha ndenjëset e zbrazëta pas nesh janë plot me Shabatin. Edhe koka ime qerose pasqyrohet, gjithashtu, në pasqyrën që ndodhet përmbi shoferin. Ai ndalet përpara semaforit të kuq në Bulevardin “Herzl”. Në të djathtë ndodhet muri që rrethon varrezën e ushtarëve, në të majtë ndodhet një makinë policie me atë dritën e saj blu që regëtin. Jashtë bie shi me gjyma. Nga xhami i përparmë i autobusit shfaqet një peizazh kërcënues. Vetëtima çan mjedisin bojëgri. Një gjëmim bubullime i mbetur pas është gati të shpërthejë nga çasti në çast. Fshirëset e xhamave lëvizin pa pushim sa para prapa. Shiu kërcet në shpinë të autobusit, kurse nga përjashta, një burrë mjekrosh me një kapele të zezë me strehë të gjera troket në derën e përparme me dorën e mbledhur grusht.

Sytë e mi ndeshin ata të shoferit në pasqyrën mbi të dhe dy kokat tona qerose, që i ngjajnë njëra-tjetrës, janë në një mendje për punën e burrit përjashta: ai s’ka për të hyrë, dera s’ka për t’u hapur për të.

Bubullima vjen e shkon. Shiu vazhdon të bjerë. Mjedisi gri duket fort kërcënues përmes dritares. Drita blu në mbi makinën e policisë vazhdimisht shkreptin shenjën e saj lajmëruese. E fundit gjë që i duhet tani shoferit është një gjobë në Shabat pse shpërfilli policinë dhe hapi derën kur semafori ishte i kuq.

Kjo skenë më flakëriu në mendje si shkopi magjik një ditë vere, teksa hipa një autobus me numrin 20 dhe që kishte të njëjtin shofer. Kur nxora biletën time mujore, ai më hodhi një vështrim të ngutur dhe përsëriti të njëjtën lëvizje që kishte bërë atë mbrëmje Shabati me shi: shkoi dorën përgjatë gjithë kubesë së kokës së tij qerose nga veshi në vesh – vetëm se kësaj radhe ajo ishte e thatë.

U ula në ndenjësen e parë pas tij, i gatshëm për të shkëmbyer ndonjë fjalë me të, ose, të paktën, për të takuar sytë në pasqyrën sipër tij. Kisha kureshtjen të dija se ç’mendonte atë çast gjatë rrebeshit para semaforit, kur makina e policisë ndodhej në të majtë dhe burri i qullur përjashta derës së lagur, që nuk kishte për t’u hapur për të.

Në të vërtetë, dera u hap dhe burri hyri brenda. Sa ishte jashtë ai dukej i vogël, por kur hyri brenda, u duk se ishte goxha i gjatë dhe kapela me strehën e përparme pak të varur gati i prekte tavanin. Ai zgjati biletën për t’u shënuar. Kur shoferi u ul për të marrë shënjuesin, burri u përkul përpara dhe tha: “Faleminderit, zotëri, që e hapët derën”, dhe një pikë e madhe shiu që varej nga streha e kapelës së tij ra në kokën qerose të shoferit. Duke i kthyer biletën e shënuar, shoferi i bëri shenjë me dorë të vazhdonte pas në “dhomën e pritjes”. I mbajti sytë qepur pas dritave të semaforit dhe pika e shiut, që reflektohej në pasqyrë, shkau për nga veshi i tij i djathtë.

Edhe kësaj mesvere, po ashtu, nuk arrita të shkëmbeja asnjë fjalë të vetme me shoferin, as sytë nuk na u takuan në pasqyrë. Por autobusi ishte plot me pasagjerë dhe rruga e bllokuar nga trafiku i shumtë.

Burri i bërë qull nga shiu iu bind shoferit dhe eci drejt thellësive të autobusit të zbrazët, të mbushur me Shabat. Papritur, burri u ndal, sikur të ishte përsëri duke ndenjur përpara derës së mbyllur të autobusit; pastaj u rrotullua dhe u kthye andej nga kishte ardhur. Teksa shoferi ishte vaisur për të vënë shenjuesin e biletave në vendin e vet, burri me kapelën strehëgjerë u përkul sipër tij dhe i tha: “Zotëri, edhe sikur të mos ma kishit hapur derën, do t’ju isha po kaq mirënjohës”.

Një pikë e dytë shiu që po varej nga streha e kapelës së tij, zuri vend në kokën qerose të shoferit dhe u pasqyrua në pasqyrë, po kësaj here u rrokullis në një drejtim tjetër.

Dritat e semaforit u shkëmbyen dhe autobusi hovi përpara. Makina e policisë shpejtoi para nesh, muri i varrezës ushtarake u zhduk pas, dhe pika e dytë e shiut zuri të shkiste poshtë veshit të djathtë të shoferit.

Shqipëroi nga anglishtja: Sokol Çunga

(© i përkthimit: Sokol Çunga)

Josel Birstein u lind në Poloni më 1920. Në moshën shtatë vjeçare u largua nga shtëpia dhe mori rrugën për në Australi. Gjatë Luftës së Dytë Botërore shërbeu në ushtrinë australiane dhe më 1950 imigroi në Izrael. Për disa vite ishte anëtar i kibucit Gvat, ku punoi si bari. Më vonë u shpërngul për në qytetin Kiryat Tivon dhe filloi punë në një bankë lokale. Mandej u rivendos në Jerusalem, ku punoi në arkivin e Universitetit Hebre. Birstein-i shkroi në hebraisht dhe në jidish, njëkohësisht. Katër nga romanet dhe shtatë përmbledhje me trigime janë botuar në hebraisht, dhe libra të tij janë përkthyer në gjermanisht, italisht dhe gjuhën kineze. Birstein-i ndërroi jetë në Jerusalem në dhjetor të vitit 2003.

Marios Hakas – Bideja

Marios Hakas

Bideja

Kemi ngrënë veten me dhëmbë pa e marrë vesh përse. Ajo banjoja luksoze, me kalin e detit si shqyt nëpër pllaka, rosa me rosakët që i vijnë rrotull, mjellmat dhe peshqit e Parrizit, lavamani, pllaka e dushit, vaska, bideja, parabideja, të gjitha vezulluese, e kanë bërë punën e tyre tinëz, na kanë brejtur nga brenda si termite, si tenja drurin, dhe tani ndjehemi bosh.

Më kujtohet kur erdha për herë të parë nga provinca në Athinë dhe mora me qira një dhomë pa banjë. Sigurisht, kishim një hale provizore në oborr, por për të shkuar atje duhej të zbrisja, në mes të territ, nëpër një shkallë druri që krakëllinte dhe çonte dynjanë më këmbë. Një mbrëmje me shi, kur më preu keq, i kreva nevojat mbi një gazetë dhe, si e paketova mirë e bukur, madje edhe kordele me fjongo i vura, e lashë në mes të rrugës tek shkoja në mëngjes për në punë. Do ta mbani mend, me siguri, sa shpesh hasnit nëpër rrugë nga këto lloj pakosh dikur. Ca njerëz edhe u binin me shkelm, për të zbuluar përmbajtjen. Thonë se dikush çoi një nga këto pako në rajonin e policisë, pa e hapur, dhe kërkonte shpërblimin që i takonte. Ja, një pako të atillë bëra dikur edhe unë, e më vjen për të qeshur edhe sot, pas gjithë këtyre viteve.

Ato vite isha njeri që e merrja jetën me qejf, kisha fare pak nevoja. Rruhesha vetëm dy herë në javë, sa herë kisha takim në kodrinë me një vajzë që gjithnjë ngutej të kthehej në shtëpi. Herë pas here nuk vinte fare, dhe kishte një vëlla të rreptë, me mendësi siciliani. U martova me të. Ç’të bëja? Më mirë kështu, se të hante përdaf sa herë vonohej. Nga ana tjetër, ky është misioni i njeriut në jetë, apo, të paktën, kështu thonë. Sidoqoftë, si ashtu, si kështu, m’u kopsit mirë puna, se ka, në këtë mes, dhe një të mirë, është një lloj sigurie dhe martesa. Këmishë të hekurosura, dikur në fillim, ndërresa të pastra, këpucë të lustruara, krrëk, kur thonë.

Kishte shtëpi të vetën ime shoqe, një dhomë vetëm, por me oborr të madh dhe, dalë nga dalë, me ca kursime, ndërtuam një kuzhinë dhe ca dhoma të tjera. Në përgjithësi, bëmë përpjetë. Blemë frigorifer, lavatriçe, jeta bëhej gjithnjë dhe më e rehatshme.

Vetëm me banjën u vonuam ca. Në fund të oborrit, në një barangë, kishim një banjë allaturka, që çdo mëngjes më bënte të ulesha në bisht, ushtrim i mirë ky, meqë nuk e kisha zakon të merresha me gjimnastikë. Brenda në barangë ishte dhe një muslluk, që e mbushja çdo mëngjes, dhe lahesha. Banjë bëja në govatë. Çdo të shtunë më darkë fillonte axheleja. Ime shoqe më fuste në govatë dhe më fërkonte, deri sa më rripte. Nejse.

Progresi vazhdonte. Isha ndihmës llogaritar dhe ende shlyeja borxhet e dhomës së gjumit, një mobilie e rëndë me komodina që kishin një abazhur të vogël përmbi, bojëqielli imi, rozë i zonjës. Më vonë u bëra llogaritar, kohë në të cilën blemë me këste një truall të vogël. Mbollëm edhe dy-tre pemë, të cilat, në fillim, meqë këmbëngulte ime shoqe, shkonim t’i ujisnim çdo të diel. Më vonë pemët u thanë, punët na u shtuan, isha bërë kryellogaritar, rroga e majme dhe, pas ca vitesh, shtëpia u kompletua, përveç banjës. Mbeti si kurorëzim i një përpjekjeje njëzetvjeçare.

“Do t’i vijë radha edhe banjës”, i thosha sime shoqeje që gjithmonë grindej, ankohej, se mos vinte njeri për vizitë, se mos ka nevojë të shkojë në banjë, dhe sime shoqeje i bie hunda. Në fund të fundit, ç’punë e madhe mund të ishte banja, këtu ku kemi arritur? Bishti i gomares. Ashtu sikundër përpiqemi me ç’do kusht t’i bëjmë me sa më shumë merak ato gjëra që bëhen një herë në jetë, kështu dhe në rastin e banjës mora të gjitha masat që të dilte gjë e bukur: vura pllaka shumë të shtrenjta që krijonin një kompleks të çuditshëm me pamje të ndryshme, në mënyrë që të këndellesha në atë vend, vura të gjitha pjesët hidro-sanitare dhe, sigurisht, bide.

Pjesët e tjera nuk më prishnin punë. Të bëhet si të bëhet, janë të nevojshme, thashë dhe, në këtë moshë që jemi, na takon të shijomë ca rehatllëk. Vetëm bideja m’u mërzit, e për faj të saj, edhe të tjerat. Bideja. Sepse, meqë vuaj nga kapsllëku, tek rrija dhe e vështroja para meje për goxha kohë, m’u duk sikur më tallte me atë fytyrë stërgjatëshe, një sy blu, një sy i kuq, të dy në formë trekëndëshi dhe të dalë mbi ballë, si sy bretkose, me gojën gjiriz, që përpinte gjithçka me një gurgullimë të beftë tek mbaronte uji, thua se mërmëriste: E sheh ku të katandisa? Të kujtohet kur erdhe për herë të parë nga fshati, ç’kapedan me yll në ballë që ishe? Ç’të zuri kështu, o i gjorë, ke një jetë që ndërton këtë shtëpi? Unë jam trofeu i njëzet viteve punë. Që të lahesh nga poshtë. E sheh ku të solla?

Njëzet vite, kokërr më kokërr, kisha hyrë në zgjedhë me dëshirën time (kjo është më e keqja), që të përfundoj këtu, para një rreshti me sende, sipas meje, të padobishme, apo, edhe në janë të dobishme, që i marrtë plumbi, s’kanë aq vlerë sa ajo që quhet jetë dhe rini. Vitet më të bukur i çova dëm tek mbaja, si milingona, gjithë sendet që ka në këtë shtëpi, për të bërë, më në fund, këtë bide, që më përpiu me grykën e gjirizit të vet njëzet vite, dhe tani mbeta si limon i shtrydhur, me fytyrë të varur e të thatë. Për një bide.

Duke menduar këto, shtypa galixhanin dhe iu afrova dritares, të merrja ajër, të dëgjoja tingullin e qytetit. Kudo dëgjohej një zhurmë e çuditshme. Nuk ishte zhurma e njohur e makinave. Ishte tjetërlloj: një pllaquritje e vazhdueshme mbulonte çdo tingull tjetër. Mbajta vesh, dhe kuptova. E gjithë gropa e Atikës ishte kthyer në një bide gjigante, ishim ulur të gjithë mbi të, laheshim, laheshim e laheshim, ndërkohë që qindra mijëra galixhanë, duke derdhur katarakte uji, përshëndesnin progresin tonë.

 

Shqipëroi: Sokol Çunga

(© i shqipërimit: Sokol Çunga)

[Μάριος Χάκκας, Άπαντα, Κέδρος, Αθήνα 1978, σ. 259-263].